بررسی تاثیر رشد اخیر قیمت ارز بر اشتغال و بالا وپایین شدن آمارهای این حوزه با تکیه بر نتایج چند پژوهش دانشگاهی

بازار کار نگران نوسان نرخ ارز

دقیقا از نیمه‌ مهرماه، قیمت دلار، رو به افزایش گذاشت. با اینکه از پایان دی‌ماه سال گذشته، قیمت دلار، زیر 4000تومان بود و این ثبات، به‌مدت حدود 10ماه حفظ شده بود، اما حدود 20روز است که قیمت مهم‌ترین ارز جهان، در بازار ایران دوباره وارد کانال مثبت 4000تومانی شده و این مسئله، تحلیل‌های فراوانی را به‌دنبال داشته است.

تامین 24 /با اینکه کارشناسان معتقدند قیمت واقعی دلار، چیزی بیش از ارقام فعلی است، اما از دست‌رفتن کنترل بازار از دست نهاد ناظر، یعنی بانک مرکزی نیز مسئله بسیارمهم و حساسی است. حباب قیمتی دلار اما بیش از چندصدتومان بوده و در محافل علمی و غیرعلمی، فراوان گفته می‌شود که قیمت واقعی دلار، نزدیک به 5000تومان است. اما دولت، به‌دلایل مختلف از طریق افزایش عرضه، از گران‌شدن دلار جلوگیری می‌کند. این درحالی‌ست که بخش عمده‌ای از مایحتاج مصرفی خانوار ایرانی، از طریق واردات تامین می‌شود و افزایش قیمت دلار، موجب می‌شود تورم دوباره به بیش از 10درصد افزایش یابد. در گزارش امروز، به این مسئله می‌پردازیم که با فرض تداوم روند موجود، آیا اشتغال و بیکاری، و به‌طورکلی اقتصاد ایران از افزایش قیمت دلار، تاثیر می پذیرد؟

 

رابطه میزان بیکاری با افزایش نرخ ارز

مهم‌ترین سوال این است که آیا نرخ بیکاری از قیمت ارز، تاثیر می‌پذیرد؟ شاید در وهله اول، این دو مسئله، بی‌ربط به‌نظر برسند اما کارشناسان، این موضوع را موردبررسی قرار داده و به نتایجی دست یافته‌اند. «بررسی اثر شکاف نرخ ارز بر بیکاری در اقتصاد ایران با استفاده از روش مارکوف سوئیچینگ»، نام پژوهشی است که هدی زبیری، استادیار اقتصاد دانشگاه مازندران و یونس نادمی، استادیار اقتصاد دانشگاه آیت‌الله‌العظمی بروجردی در سال 1392 انجام دادند. هدف از این پژوهش، بررسی اثر شکاف نرخ ارز (اختلاف نرخ ارز رسمی و بازار آزاد) و هم‌چنین اثر نرخ ارز غیررسمی بر نرخ بیکاری در اقتصاد ایران، طی سال‌های 1353 تا 1391 است. نتایج حاصل از این پژوهش، نشان می‌دهد که در رژیم بیکاری بالا، شکاف نرخ ارز منجر به تشدید بیکاری در اقتصاد ایران می‌شود. هم‌چنین نتایج پژوهش نشان می‌دهد که افزایش نرخ ارز غیررسمی، در رژیم بیکاری پایین، اثر مثبت و معناداری بر بیکاری دارد اما در رژیم بیکاری بالا، اثر معناداری بر نرخ بیکاری ندارد. هم‌چنین، احتمالات انتقال در هر دومدل نشان می‌دهد که احتمال ماندن در رژیم بیکاری بالا، بسیاربیشتر از احتمال ماندن در رژیم بیکاری پایین است که این امر، ناشی از ناپایداری اشتغال در کشور است. هم‌چنین، ضریب خالص صادرات نیز در هردو مدل نشان می‌دهد که افزایش خالص صادرات در هردو رژیم بیکاری بالا و پایین، منجر به کاهش نرخ بیکاری می‌شود. از این‌رو، یکی از سیاست‌های مهم اشتغال‌زایی دولت، می‌تواند توسعه صادرات در کشور باشد.

 

بخش خدمات از گرانی دلار سود می‌برد

وحید فرزام، عضو هیئت‌علمی و استادیار گروه اقتصاد دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، فاطمه طالقانی، دانشجوی دکترای اقتصاد دانشگاه شهیدباهنر کرمان و ربابه خیل‌کردی، دانشجوی کارشناسی‌ارشد اقتصاد دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، در تابستان سال گذشته پژوهشی با عنوان «تأثیر جهش پولی نرخ ارز بر اشتغال بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات در ایران» انجام دادند. آنها به بررسی تأثیر جهش پولی نرخ ارز بر اشتغال بخش‌های کشاورزی، صنعت و خدمات در اقتصاد ایران طی سال‌های 1352 تا 1390 پرداختند. نتایج این پژوهش، نشان‌دهنده افزایش نرخ ارز به‌سبب انبساط حجم پول و در نتیجه، خارج‌شدن از مسیر تعادلی و تعدیل آن در بلندمدت است. هم‌چنین نتایج این پژوهش، بیان‌کننده تأثیرپذیری به‌ترتیب منفی و مثبت اشتغال بخش‌های صنعت و خدمات از جهش نرخ ارز است؛ اما بخش کشاورزی، نتوانسته از این جهش، به‌صورت معنادار برای افزایش اشتغال خود استفاده کند. در این راستا، تقاضای نیروی کار بخش صنعت، در مقایسه با خدمات و کشاورزی، بیشترین حساسیت را نسبت به جهش نرخ ارز داشته است. به‌علاوه، موجودی سرمایه بخش‌های صنعت و خدمات تأثیر مثبتی بر اشتغال هر بخش دارند. البته این پژوهش، بیشتر بر مبنای افزایش قیمت دلار، به‌دلیل افزایش نقدینگی و پمپاژ پول به اقتصاد ایران پرداخته است. گرچه نتیجه آثار بیرونی و درونی کشور، فرقی نداشته و نتیجه هردو، افزایش نرخ ارز بوده و این پژوهش، به یکی از این دلایل پرداخته است.

 

گرانیِ حقیقی دلار، اشتغال را کم می‌کند

کریم امامی، استادیار دانشگاه آزاد واحد علوم‌وتحقیقات تهران و الهه ملکی، کارشناس‌ارشد اقتصاد این دانشگاه در سال 1392، پژوهشی با عنوان «بررسی اثر نوسانات نرخ ارز بر اشتغال در ایران» صورت دادند. هدف اصلی تحقیق آنان، آزمون این فرضیه بود که نوسانات نرخ ارز واقعی، اثر منفی بر اشتغال ایران دارد. این، خود یک سوال مهم و اصلی است. در این تحقیق، نوسانات نرخ ارز واقعی سال‌های 1353 تا 1386 اندازه‌گیری شده و سپس اثر نوسانات نرخ ارز واقعی بر اشتغال ایران موردارزیابی قرار گرفته است. نتایج این تحقیق، حاکی از اثر منفی و معنی‌دارِ نوساناتِ نرخ ارزِ واقعی بر اشتغال است.

 

تاثیر مثبت نااطمینانی نرخ ارز

«اثر نااطمینانی نرخ ارز واقعی بر اشتغال در بخش خدمات ایران» عنوان پژوهشی است که در سال 1394 توسط گروهی متشکل از سه‌پژوهشگر، شامل محمد لشکری، دانشیار اقتصاد دانشگاه پیام‌نور، مهدی بهنامه، استادیار اقتصاد دانشگاه فردوسی مشهد و ملیحه حسنی، کارشناس‌ارشد علوم‌اقتصادی دانشگاه پیام‌نور مرکز مشهد انجام شده است. این سه محقق، اثر نااطمینانی نرخ واقعی ارز را بر اشتغال، در بخش خدمات ایران در دوره 1353 تا 1391 بررسی کردند. نتایج تحقیق، نشان می‌دهد که نااطمینانی نرخ ارز واقعی، تأثیری مثبت بر اشتغال در بخش خدمات ایران دارد؛ زیرا اثر نااطمینانی نرخ ارز واقعی بر اشتغال دو بخش کشاورزی و صنعت، منفی است. درنتیجه نیروی کار جدا شده از دو بخش کشاورزی و صنعت، جذب بخش خدمات می‌شوند. رابطه ارزش‌افزوده دوره جاری بخش خدمات و سرمایه سرانه، با اشتغال در این بخش، منفی است که نشان می‌دهد در کوتاه‌مدت و بلندمدت، نیروی کار و سرمایه جانشین هم هستند و سرمایه، جانشین نیروی کار شده است. واردات خدمات، باعث افزایش اشتغال و صادرات خدمات، باعث کاهش اشتغال در بخش خدمات می‌شود.

 

دلار گران شود، اشتغال افزایش می‌یابد

سیدعبدالمجید جلایی، استاد دانشکده مدیریت و اقتصاد دانشگاه شهیدباهنر کرمان، مهدی نجاتی، استادیار و فرخنده باقری، فارغ‌التحصیل کارشناسی‌ارشد این دانشگاه در سال 1393، پژوهشی با نام «بررسی تأثیر تکانه‌های نرخ ارز بر سرمایه‌گذاری و اشتغال در ایران با رهیافت مدل‌های تعادل عمومی قابل‌محاسبه» انجام دادند. افزایش نرخ ارز، در بخش‌های کشاورزی، صنعت و معدن، همراه با کاهش تولید، اشتغال را نیز کاهش داده و در بخش‌های خدمات، نفت و گاز، همراه با افزایش تولید، اشتغال را نیز افزایش داده است. کاهش نرخ ارز تولید، اشتغال را در بخش‌های خدمات، نفت و گاز، کاهش و در بخش‌های کشاورزی، صنعت و معدن، این دو متغیر را افزایش می‌دهد. سرمایه‌گذاری کل در همه مناطق موردبررسی، با تغییرات نرخ ارز هم‌جهت است. بنابراین، با توجه به هدف مطالعه، تکانه‌های مثبت نرخ ارز می‌تواند به‌طورکلی اشتغال را افزایش دهد. این مسئله از آنجا دارای اهمیت است که سهم اشتغال در بخش‌های خدمات، نفت و گاز نسبت به بخش کشاورزی، صنعت و معدن بیشتر است و هم‌چنین تکانه مثبت نرخ ارز با توجه به ساختار صادرات و واردات، موجب افزایش سرمایه‌گذاری می‌شود.

 

اثر منفی گرانی ارز بر بخش کشاورزی

حسین مهرابی‌بشرآبادی، دانشیار و ابراهیم جاودان، فارغ‌التحصیل کارشناسی‌ارشد اقتصاد دانشگاه شهیدباهنر کرمان، «تأثیر نااطمینانی نرخ واقعی ارز در اشتغال بخش کشاورزی ایران» را بررسی کرده‌اند. این پژوهش که در سال 1390 انجام شده بود، به بررسی تأثیر نااطمینانی نرخ واقعی ارز در اشتغال بخش کشاورزی ایران در سال‌های 1350 تا 1386 پرداخته بود. براساس یافته‌های این پژوهش، نااطمینانی نرخ واقعی ارز در کوتاه‌مدت و بلندمدت، تأثیری منفی روی اشتغال بخش کشاورزی ایران داشته است.

 

منبع:هفته نامه آتیه نو/فرشاد عزیزی


ارسال نظر

captcha