یادداشتی از حسین مشیری

بیمه اجتماعی؛ حقی فراجنسیتی

می‌بایست تامین‌اجتماعی را یک حق انسانی محسوب کرده و قوانین‌و‌مقررات و فرآیندهای حاکم را به‌گونه‌ای تغییر دهیم که با نوع اشتغال زنان سازگار بوده و جمعیت بیشتری از آنان را در برگیرد.

حسین مشیری

مدیرکل دفتر آمار و محاسبات اقتصادی و اجتماعی تامین اجتماعی

تامین 24 / شعار روز جهانی زن در سال 2016 میلادی، «سیاره‌ای برابر (50/50) تا سال 2030 میلادی» بود. این شعار به معنای امید به تحقق برابری جنسیتی تا سال 2030 در سراسر جهان است. اینکه آیا این شعار محقق خواهد شد یا خیر مسئله دیگری است. مهم آن است که شعار مذکور به ما یادآوری می‌کند که پیشرفت فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی بدون مشارکت کلیه آحاد جامعه علی‌الخصوص زنان امکان‌پذیر نیست. 

با پیروزی انقلاب اسلامی و بهبود بسترمناسب فرهنگی حضور بانوان در اجتماع، روزبه‌روز شاهد نقش پررنگ‌تر این قشر در عرصه‌های مختلف اقتصادی، اجتماعی و سیاسی هستیم، لیکن از این حقیقت نیز نمی‌توان غافل شد که علی‌رغم رشد حاصله، تا تحقق هدف برابری جنسیتی، فاصله بسیاری باقی است.

افزایش سطح تحصیلات بانوان، افزایش سن ازدواج، کاهش نرخ باروری، افزایش نرخ طلاق، افزایش خانواده‌های تک‌سرپرست یا زنان سرپرست خانوار و رشد فرهنگی زنان منجر شده که بانوان حضور پررنگ‌تری علی‌الخصوص در حوزه اشتغال داشته باشند. با‌توجه به ویژگی‌های اشتغال زنان در کشور و همچنین وظایف آنها در قبال خانواده، عمده شاغلین زن در بخش غیررسمی اقتصاد و به‌صورت پاره‌وقت یا نیمه‌وقت حضور دارند که این موضوع علاوه بر امکان ایجاد آسیب‌های اجتماعی، منجر شده که زنان از ابتدایی‌ترین حقوق مسلم خود مانند حق برخورداری از پوشش کامل بیمه اجتماعی محروم باشند.  به‌لحاظ تاریخی بیمه‌های اجتماعی با رویکرد مبتنی بر اشتغال رسمی شکل‌گرفته‌اند.

حال‌آنکه بیشتر زنان در مشاغل غیررسمی و فامیلی مشغول به‌کار هستند. به همین دلیل در سال1395 تنها 19درصد جمعیت تحت پوشش سازمان تامین‌اجتماعی را زنان تشکیل می‌دهند. حال‌آنکه سهم آنان در بیمه حرف و مشاغل آزاد به 48درصد و در بیمه بافندگان به 80درصد می‌رسد و این به‌منزله آن است که زنان در بخش غیر «مزدوحقوق‌بگیر» اشتغال بیشتری دارند. (غیر مزد‌و‌حقوق‌بگیر به فردی اطلاق می‌شود که دارای کارفرما نبوده یا به‌صورت مستمر مطابق قانون کار، مزد یا حقوق دریافت نمی‌کند.) نکته مهم دیگر نرخ رشد اشتغال بیشتر زنان نسبت به مردان در اشتغال رسمی است، به‌طوری‌که براساس آمار سازمان تامین‌اجتماعی در سال1390 به ازای هر 1/5 بیمه‌شده اجباری مرد، یک بیمه‌شده اجباری زن وجود داشت. حال‌آنکه با رشد بیمه‌شدگان اجباری زن در پایان سال1395 این تعداد به 3/4 بیمه‌شده مرد به ازای یک بیمه‌شده زن رسیده است.

اگر براساس اصل 29 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و نیز اعلامیه جهانی حقوق بشر در سال 1948 بپذیریم که هر فردی حق برخورداری ازتامین‌اجتماعی دارد و بپذیریم که هر فردی حق داشتن سطح زندگی کافی برای حفظ سلامت خود و خانواده‌اش را دارد و بپذیریم که هر فردی حق دارد به هنگام بیکاری، پیری، ازکارافتادگی و دیگر پیشامدها، زندگی‌اش تامین باشد؛  می‌بایست تامین‌اجتماعی را یک حق انسانی محسوب کرده و قوانین‌و‌مقررات و فرآیندهای حاکم را به‌گونه‌ای تغییر دهیم که با نوع اشتغال زنان سازگار بوده و جمعیت بیشتری از آنان را در برگیرد.

 

منبع: هفته نامه آتیه نو


ارسال نظر

captcha