موج اصلاحات نظام‌های بازنشستگی در آمریکای جنوبی

آمریکای لا‌تین از پیشگامان تاسیس صندوق‌های بازنشستگی بوده است. شیلی در سال 1924 اولین نظام بازنشستگی را در قاره آمریکا بنیان گذاشت. به‌دنبال آن اروگوئه سال 1928 و برزیل در سال 1934صندوق‌های بازنشستگی خود را معرفی کردند، آمریکا نیز یک‌سال پس از برزیل نظام بازنشستگی خود را تاسیس کرد.

تامین 24 /تا سال 1950 تمام کشورهای قاره آمریکا (جنوبی، مرکزی و شمالی) از نظام بازنشستگی کامل برخوردار بودند، درحالی‌که در همین سال در قاره آفریقا فقط سه کشور و در قاره آسیا فقط دو کشور از چنین نظام‌هایی برخوردار بودند. در اواخر قرن بیستم کشورهای آمریکای لا‌تین بار دیگر در نظام نوین DC به‌عنوان رکن اول نظام بازنشستگی پیشتاز شدند. در سال 1981 شیلی نخستین کشوری بود که مدیریت خصوصی را بر صندوق بازنشستگی عمومی ‌خود حاکم کرد. تجربه شیلی در اصلا‌حات ساختاری و بررسی نتایج آن پس از گذشت بیش از یک‌دهه از معرفی رسمی اصلا‌حات در این کشور، کشورهای دیگر آمریکای لا‌تین را به نسخه‌برداری از مدل اصلا‌حات شیلی تشویق کرد. متغیر‌های اقتصادی و اجتماعی در این منطقه نظیر نرخ تورم بالا‌، سطح پایین آموزش در نیروی کار، رشد پرشتاب جمعیت، اقتصاد متکی به حمایت‌های فزاینده و فساد اداری و مالی، ساختار و حاکمیت نظام‌های PAYG را در مخاطره جدی قرار داده بود. گذار این نظام به نظام جدید سپرده‌های شخصیDC به‌سرعت در منطقه گسترش یافت، پرو (1993)، کلمبیا (1994)، آرژانتین (1994)، اروگوئه (1996) و مکزیک (1996) این اصلا‌حات را به‌دنبال هم پذیرفتند، بولیوی و السالوادور که فقیر‌ترین کشورهای منطقه به‌شمار می‌روند، اصلا‌حات یادشده را به ترتیب در 1997 و 1998 و نیکاراگوئه در سال 2001 به اجرا گذاشتند. مدیران صندوق‌های بازنشستگی DC-FF در شیلی از بخش خصوصی انتخاب می‌شوند. دولت نیز گاهی برای تشدید رقابت در فعالیت‌های اقتصادی صندوق‌های بازنشستگی، مدیریت برخی از صندوق‌ها را بر عهده می‌گیرند. میزان بهره‌مندی مشترکان این صندوق‌ها در زمان بازنشستگی به مانده عملیاتی حساب‌های فردی (کل سرمایه تجمعی + کل سود تجمعی هزینه‌های عملیاتی) بستگی دارد. ترکیب هزینه‌های عملیاتی در کشورهای مختلف، متفاوت است، اما برای کنترل آن دولت باید مقررات و آیین‌نامه‌های عملیاتی دقیقی را وضع کند. هزینه‌های عملیاتی شامل هزینه‌های مدیریت حساب‌های فردی و هزینه‌های تبدیل سرمایه و سود تجمعی حساب‌ها به مستمری‌های بیمه‌ای است. البته در برخی کشورها بازارهای فعال بیمه، مستمری‌های بازنشستگی، ازکارافتادگی و بازماندگان را با نرخ‌های رقابتی عرضه می‌کنند. کشورهایی مانند شیلی نظام قبلی (DB-PAYG) خود را برای ورودی‌های جدید مسدود و نظام DC-FF را جایگزین آن کرده‌اند. از این گروه، کشورهای مکزیک، بولیوی و السالوادور را می‌‌توان نام برد. دو گروه دیگر، نظام قبلی خود را به‌نوعی حفظ کرده‌اند.

عرضه رقابتی نظام‌های بازنشستگی
کلمبیا و پرو هر دو نظام را در کنار هم و به‌صورت رقابتی عرضه می‌کنند و شاغلان می‌توانند نظام موردنظر خود را انتخاب کنند. از آنجایی که مانده عملیاتی حساب‌های فردی در نظام‌هایDC-FF به‌طور مستقیم از بازده سرمایه‌گذاری، این نظام‌ها تاثیر می‌پذیرد، ریسک سرمایه‌گذاری، درآمد بازنشستگی مشترکان این نظام‌ها را تهدید می‌کند. با تشدید انتقادهای مدافعان توسعه اجتماعی و اقتصادی بین‌المللی از مخاطرات نظام‌های DC-FF اجباری، کشورهای این منطقه در اصلا‌حات اولیه بازنگری کرده‌اند. برای مثال، سیاست‌گذاران این نظام‌ها در شیلی، قانونی را به تصویب رساندند که براساس آن تمام صندوق‌های DC-FF رکن اول، متعهد شدند که بخشی از سرمایه‌های مشترکان را در قالب اوراق مشارکت عرضه کنند. این اوراق برای مردان در سن 55سالگی و برای زنان در سن 50سالگی قابل دریافت است. برای کاهش ریسک سرمایه‌گذاری در اغلب کشورهای این منطقه بازده سرمایه‌گذاری سپرده‌های‌ مشترکان به‌نوعی تضمین می‌شود. در شیلی و آرژانتین نرخ بازده نسبی حداقل تضمین می‌شود. نرخ بازده تضمینی برای تمام صندوق‌های DC-FF معادل میانگین نرخ‌های بازده تضمینی رقابتی در بازار رقابتی محصولا‌ت بازنشستگی است. در این بین نقش مهم صندوق‌های بازنشستگی DC-FF رکن اول در تقویت بازارهای سرمایه و رشد اقتصادی کشورهای این منطقه را نمی‌توان نادیده گرفت. تزریق سرمایه‌های درازمدت این صندوق‌ها به بازارهای سالم و رشدیابنده اقتصادی در کشورهای توسعه‌یافته و کشورهای درحال توسعه که از اقتصاد پایداری برخوردار هستند، در رشد اقتصادی و ثبات درازمدت بازارهای سرمایه موثر است. 
 
نظام غیرذخیره‌ای
در برزیل صندوق بازنشستگی عمومی ‌از نوع غیرذخیره‌ای (DB-PAYG) است و مشترکان مرد پس از 35سال خدمت و مشترکان زن پس از 30سال خدمت، از حقوق بازنشستگی معادل 100درصد متوسط دریافتی سه سال آخر خدمت بهره‌مند می‌شوند. بالا‌ بودن نرخ جایگزینی در نظام بازنشستگی برزیل، وابستگی آن را به یارانه‌های دولتی بیشتر کرده است. در برزیل صندوق‌های بازنشستگی ویژه‌ای برای کشاورزان و شاغلا‌ن مناطق روستایی وجود دارد.‌در برخی از کشورهای حوزه کاراییب نظیر باهاما که مستعمره بریتانیا بوده‌اند، اصلا‌حات بازنشستگی، در قالب تغییرات نظام‌های «آیند‌ه‌ساز» به نظام DB-PAYG صورت گرفته است. در نظام‌های بازنشستگی در آمریکای لا‌تین و حوزه کاراییب باتوجه به اینکه جمعیت شاغل در بخش رسمی اقتصاد این کشورها بالا‌ست، تعداد مشاغلی که در آنها به‌دلیل ماهیت خاص امکان، گریز از پرداخت حق‌بیمه وجود دارد، به‌طور نسبی کمتر است. پوشش بازنشستگی برای مشاغل آزاد و شاغلا‌ن مناطق روستایی در جاماییکا اجباری است. البته گریز از پرداخت حق‌بیمه هم بالا‌ست. کاستاریکا با کاهش نسبی حق‌بیمه بازنشستگی برای خویش‌فرمایان در مقایسه با کل حق‌‌بیمه شاغل و کارفرما در مشاغل عمومی‌انگیزه مشارکت مشاغل آزاد را در صندوق‌های بازنشستگی افزایش داده است. نیروهای نظامی نیز ‌در بعضی کشورهای منطقه دارای صندوق مستقلی هستند و هنوز اصلا‌حات ساختاری در صندوق آنها به‌وجود نیامده، بولیوی در سال 1996، صندوق نیروهای مسلح را در صندوق عمومی‌ خود ادغام کرد و پرسنل ارتش را نیز مشمول اصلا‌حات نظام بازنشستگی ساخت. کاستاریکا هم به‌طورکلی فاقد تشکیلا‌ت مستقل نظامی‌(نیروی‌های مسلح) است.
 
نظام‌های ترکیبی
آرژانتین و اروگوئه نظام ترکیبی بازنشستگی را انتخاب کرده‌اند. در این کشورها نظام DB-PAYG اجباری حداقل درآمد بازنشستگی را تامین می‌کند. در آرژانتین به‌موازات این نظام یکی از دو نظام دیگر که ماهیت یکی DB-PAYG و ماهیت دیگری DC-FF است، بخش دیگری از درآمد بازنشستگی را تامین می‌کند. نظام اجباری DBپرداخت‌های بیمه‌ای خود را فقط با سال‌های پرداخت حق‌بیمه تنظیم می‌کند و دریافتی زمان اشتغال را در آن دخالت نمی‌دهد. در اروگوئه، شاغلا‌ن کم‌درآمد فقط در نظام قبلی (DB-PAYG) مشارکت می‌کنند، اما شاغلا‌ن با درآمد متوسط و بالا‌ هم از نظام قبلی و هم از نظام جدید (DC-FF) بهره‌مند می‌شوند. برخلا‌ف نظام (DB-PAYG) اجباری در آرژانتین، نظام (DB-PAYG) اجباری در اروگوئه حقوق بازنشستگی را بر مبنای میزان دریافتی دوره اشتغال تنظیم می‌کند.
 
منبع: هفته نامه آتیه نو

 


ارسال نظر

captcha