غفلت‌هایی که منابع نظام درمانی را هدر می‌دهد

کسی به فکر سلامت روان جامعه هست؟

بدون توجه به سلامت روان، هیچ جامعه‌ای به سطح مطلوب سلامت نخواهد رسید. اینکه مانند چندین دهه قبل، گمان کنیم که جامعه سالم صرفا در سلامت جسمی شهروندان خلاصه می‌شود، تصوری غیرعلمی است که در نظام‌های توسعه‌یافته سلامت، منسوخ شده است.

تامین 24 /‌در جامعه‌ای که سلامت جسم و روان را به‌عنوان یک مجموعه واحد نبیند و به هر دو حوزه سلامت، توجه یکسان نداشته باشند، علاوه بر اینکه بنیان سلامت جامعه متزلزل خواهد بود، بلکه در این شرایط، هزینه‌های درمانی بیمار و بیمه‌های درمانی نیز افزایش خواهد یافت. نباید از خاطر برد که بسیاری از دردهای جسمی، ریشه روان‌تنی دارد. وقتی برای درمان این بیماری‌های روان‌تنی که در سطح جامعه نیز کم نیست، مدام به پزشکان مختلف مراجعه شود و با هر بار مراجعه نیز هزینه‌های درمانی زیادی به بیمار و بیمه‌های درمانی تحمیل شود، این وضعیت جز هدر دادن منابع نظام سلامت، نتیجه دیگری نخواهد داد. اگر درمان بیماری‌های روان‌تنی و سایر اختلالات روانی شایع در جامعه جدی گرفته شود، صرفه‌جویی جدی در هزینه‌های نظام سلامت ایجاد خواهد شد و  هزینه‌های نظام سلامت به ریل منطقی خود بازخواهدگشت. در جامعه‌ای که مردم از سطح سلامت روان بالایی برخوردار باشند، مصارف نظام سلامت برای درمان بیماری‌های جسمی و روانی، به طرز چشمگیری کاهش خواهد یافت.

 

آمارهای نگران‌کننده از وضعیت سلامت روان ایران

10 اکتبر هرسال را روز جهانی سلامت روان نام‌گذاری کرده‌اند که با 18مهرماه مصادف می‌شود. سلامت روان در کشور ما از شرایط مطلوبی برخوردار نیست و آمارهای رسمی گواهی بر این واقعیت است.‌به گفته انوشیروان محسنی‌‌بندپی، رییس سازمان بهزیستی کشور، هم‌اکنون حدود 200هزار نفر در کشور از افسردگی مزمن رنج می‌برند و زنان بیش از مردان با این بیماری مزمن دست‌به‌گریبان هستند. همچنین زنان بیوه بیشتر از دیگران در خطر ابتلا به اختلالات روانی قرار دارند و تحقیقات نشان داده ۷۰درصد همبستگی مثبت بین فقر و اختلالات روانی شایع وجود دارد. پیش‌تر نیز حسن هاشمی، وزیر بهداشت با اشاره به آخرین تحقیقات علمی در کشور اعلام کرده بود که حدود 23درصد ایرانیان به اختلالات روانی دچار هستند. البته دکتر احمد جلیلی، رییس انجمن علمی روان‌پز‌شکان ایران، معتقد است که آمار مبتلایان به اختلالات روانی در کشور ما بیشتر از آمار رسمی 23درصدی است که اعلام می‌کنند. درعین‌حال به گفته او، افسردگی، اضطراب و پرخاشگری رتبه‌های اول تا سوم شایع‌ترین بیمارهای روانی در کشور را شامل می‌شوند و پس‌از‌آن، وسواس، اختلالات خواب و اختلالات رفتاری در رتبه‌های بعدی قرار دارد.

 

اختلال روانی؛ تهدید مستقیم بازار کار

بدترین شیوه برای مقابله با اختلالات روانی این است که منتظر بمانیم فردی به این اختلالات دچار شود و سپس به فکر درمان او بیفتیم.

 تجربه کشورهای موفق در حوزه سلامت هم نشان داده که پیشگیری از اختلالات روانی، بسیار کم‌هزینه‌تر و موثرتر از درمان این اختلالات است. چند ماه قبل، حسین مدنی، معاون پیشگیری اداره کل امور اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به پیمایش سلامت روانی کارگران، در اظهارنظری قابل تامل اعلام کرد: «در جامعه کارگری ۳۳درصد از کارگران، دچار انواع اختلالات روان ازجمله افسردگی و اضطراب هستند.» حال در نظر بگیرید که وقتی حدود یک‌سوم نیروهای کار با اختلالات روانی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، تا چه میزان از بهره‌وری نیروهای کار در فضای کسب‌وکار کاسته خواهد شد و تا چه میزان به اقتصاد جامعه هم صدمه وارد می‌شود.

 

بی‌توجهی به سلامت روان؛ بیمه‌ها را نقره داغ می‌کند

اگرچه با اجرای طرح تحول سلامت از اردیبهشت 93 تاکنون، تغییرات چشمگیری در افزایش میزان دسترسی مردم به خدمات درمانی و کاهش هزینه‌های درمان ایجاد شده؛ اما این طرح کلان نتوانسته است که تاثیر جدی در حوزه ارتقای سلامت روان داشته باشد. عمده اعتبارات این طرح کلان به بخش درمان بیماری‌های جسمی معطوف شده، در‌حالی‌که روز‌به‌روز بر آمار شیوع اختلالات روانی در جامعه افزوده می‌شود. راه‌اندازی بخش‌های مشاوره و روان‌درمانی در پایگاه‌های جامع سلامت در حاشیه شهرها را باید مهم‌ترین اقدام وزارت بهداشت در حوزه سلامت روان دانست؛ اما بسیاری از کارشناسان تاکید دارند که این‌گونه اقدامات پراکنده و جزئی نتوانسته است که دسترسی آحاد مردم به خدمات سلامت روان در جامعه را افزایش دهد.

دکتر اصغر سلیمی، عضو فراکسیون سلامت مجلس نیز در گفت‌وگو با آتیه‌نو تاکید دارد: «درست است که طرح تحول سلامت توانسته که در بسیاری از حوزه‌های درمانی، موفق عمل کند و دستاوردهای خوبی هم در نظام درمان داشته؛ اما این طرح نتوانسته است که همپای بخش درمان در حوزه بهداشت و پیشگیری هم موفق عمل کند.»

به اعتقاد سلیمی، پیشگیری از اختلالات روانی، یکی از آن برنامه‌های مغفول مانده در طرح تحول سلامت است که اگر اجرا می‌شد، تاثیر شگرفی در ارتقای سلامت جامعه بر جای می‌گذاشت. این نماینده مجلس تاکید دارد که بی‌توجهی به سلامت روان؛ بیمه‌های درمانی را هم دچار چالش جدی می‌کند و هزینه‌های این بخش از نظام سلامت را افزایش می‌دهد.

 به گفته او، محدودیت در دسترسی مردم به خدمات سلامت روان، جز با تغییر نگاه متولیان نظام سلامت اصلاح نخواهد شد؛ اما اگر همین شرایط فعلی ادامه داشته باشد و به بخش سلامت روان جامعه به‌اندازه سلامت جسمی شهروندان جامعه، بها داده نشود، آنگاه با افزایش بار اختلالات روانی در جامعه روبه‌رو خواهیم بود که نتیجه‌ای جز سوراخ شدن کیسه منابع نظام سلامت به بار نخواهد آمد.

 

افزایش هزینه‌ها با تاخیر در درمان اختلالات روانی

ویژگی اختلالات روانی به شکلی است که اگر سریع تشخیص داده نشود و یا فرآیند درمان با تاخیر انجام شود، اختلالات روانی ریشه‌دار خواهد شد و درمان نیز سخت‌تر می‌شود؛ بنابراین تاخیر در تشخیص و درمان بیماری‌های روانی، موجب حادتر شدن بیماری و افزایش هزینه‌های بیمار و بیمه‌ها خواهد شد؛ مثلا به گفته دکتر محمدعلی همتی، عضو هیئت‌مدیره سازمان تامین‌اجتماعی، در جوامع پیشرفته حدود 50درصد افسردگی‌ها تشخیص داده می‌شود؛ اما در کشور ما بسیاری از افراد از بیماری افسردگی خود، آگاه نیستند و به‌همین‌دلیل باید برای تشخیص و درمان این بیماری در کشور تلاش‌های جدی صورت گیرد. به گفته همتی، خیلی افراد تصور می‌کنند که خودشان قادر به درمان افسردگی هستند، درصورتی‌که بیشتر افسردگی‌ها نیاز به مراجعه به پزشک و طی کردن مراحل درمانی دارد. دکتر علیرضا سجادی، متخصص روان‌پزشکی و استاد دانشگاه هم در گفت‌وگو با آتیه‌نو، تاکید دارد که برای ارتقای سلامت روان جامعه باید متولیان بحث آموزش و اطلاع‌رسانی گسترده به مردم را جدی بگیرند. به گفته سجادی، اگر فرهنگ مراجعه به مشاور، روان‌شناس و روان‌پزشک در بین مردم نهادینه شود و به هر فردی که به این متخصصان مراجعه می‌کند، انگ زده نشود، سطح سلامت روان در جامعه نیز افزایش پیدا می‌کند. به گفته سجادی، متولیان باید مردم را نسبت به سلامت روان خود حساس کنند و به آنها بیاموزند که سلامت روان همچون سلامت جسم، اهمیت حیاتی دارد.

حدود ۵۰۰هزار نفر در کشور هم به گفته این متخصص روان‌پزشکی، دچار اختلالات شدید روان‌پزشکی هستند که درمان نشدن آنها می‌تواند بنیان خانواده‌های آنها را هم متزلزل کند و سلامت  جامعه را به خطر بیندازد.

البته دراین‌بین، عده‌ای هم از کم‌کاری بیمه‌های درمانی در پوشش ناکافی هزینه‌های مشاوره و روان‌درمانی گلایه دارند و معتقدند که اگر بیمه‌های درمانی بیشتر پای کار بیایند، سلامت روان جامعه افزایش پیدا خواهد کرد؛ اما باید درنظر داشت که منابع و مصارف بیمه‌ها، رقم کاملا مشخصی است که عدم تعادل در آن، بیمه‌ها را به مرز ورشکستگی می‌کشاند؛ یعنی اگر قرار باشد مصارف نظام سلامت با پوشش بیمه‌ای هزینه‌های مشاوره و روان‌درمانی افزایش پیدا کند، در این حالت نیاز است که منابع بیمه‌های درمانی هم به همان میزان رشد داشته باشد؛ اما طی سه سال و پنج ماه اخیر که طرح تحول سلامت به اجرا درآمده است، ریالی از منابع این طرح کلان به سازمان تامین‌اجتماعی اختصاص پیدا نکرده که همین مسئله، پوشش بیمه‌ای خدمات مشاوره و روان‌درمانی را به آرزویی بدل کرده که چاره آن در افزایش منابع بیمه‌های درمانی نهفته است.

 

منبع:هفته نامه آتیه نو/ سمیرا عظیمی‌نژاد

 


ارسال نظر

captcha