بخش تعاون 5 ساله 680هزار شغل ایجاد کرد

تعاونی‌ها؛ ظرفیتی شگفت برای اشتغالزایی

وقتی‌که از بنگاه‌های اقتصادی صحبت می‌کنیم، توجه ما یا به سمت بخش دولتی می‌رود یا به بنگاه‌های خصوصی که در اطرافمان مشغول به‌کارند. کمتر کسی به بخش تعاون توجه دارد، درحالی‌که پتانسیل‌های این بخش، هیچ کم از بخش دولتی و خصوصی ندارد.

تامین 24 /برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند تسهیلات اعطایی به بنگاه‌های بخش تعاونی، همان‌قدر اشتغالزایی دارد که بنگاه‌های بخش خصوصی. علاوه بر این همین‌که بدانیم طی پنج سال یعنی از سال 90 تا 95، تعداد 680هزار شغل توسط تعاونی‌ها تاسیس شده، اهمیت این بخش، بیش‌ازپیش برای‌مان جا می‌افتد. در گزارش پیش رو تلاش می‌کنیم از تعاونی‌ها بگوییم و از ظرفیت‌هایی که خیلی جدی گرفته نمی‌شود.

 

تعاونی‌ها از راچدیل انگلیس تا اتحادیه بین‌المللی

همه‌چیز از ابتکارعمل 28کارگر کارخانه پارچه‌بافی راچدیل انگلستان آغاز شد. آنها می‌خواستند تحولی در وضعیت اقتصادی زندگی خود ایجاد کنند؛ آن‌هم در سال 1844 (1223 شمسی) که در آن‌سوی کانال مانش و در مرکز فرانسه، شورش‌های کارگری به اوج خود رسیده بود و آن‌سو‌تر، مارکس در حال نوشتن «دست‌نوشته‌های اقتصادی و فلسفی» خود بود. آن دوران، اوج استثمار کارگران از سوی جامعه خرده‌بورژوای مسلط سرمایه‌داری نوینِ برخاسته از دل فئودالیسم اروپای قرون وسطی بود. آن‌موقع، کارگران راچدیل با تاسیس شرکتی کوچک، پایه‌گذار «تعاونی»ها در سال‌های بعد شدند. آنها برای رهایی از شرایط سخت اقتصادی حاکم بر زندگی خود، تعاونی راچدیل را تاسیس کردند؛ اما حالا بعد از گذشت 173 سال، تعاونی‌ها در دنیا صاحب «اتحادیه بین‌المللی تعاون» هستند که یک میلیارد عضو از 104 کشور دنیا دارد. ‌ تعاونی‌ها در ایران نیز صاحب یک معاونت در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی هستند. علاوه بر این، «اتاق تعاون ایران» در 21 فروردین سال 1373 تاسیس شد. هم‌اکنون، مدیریت دولت در حوزه تعاون در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی انجام می‌شود. در حال حاضر، حمید کلانتری عهده‌دار این معاونت است.

 

اصل مهم قانون اساسی برای اشتغالزایی تعاونی‌ها

یک اصل در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران هست که به اشتغالزایی تعاونی‌ها اشاره دارد. در اصل 43 قانون اساسی آمده که تامین شرایط و امکانات کار برای «همه» به‌منظور رسیدن به «اشتغال کامل» و قرار دادن وسایل کار در اختیار همه کسانی که قادر به کار هستند ولی وسایل کار ندارند، «در شکل تعاونی»، از راه «وامِ بدون بهره» یا هر راه مشروع دیگر که نه به تمرکز و تداول ثروت در دست افراد و گروه‌های خاص منتهی شود و نه دولت را به‌صورت یک کارفرمای بزرگ مطلق درآورد.‌ در قانون آمده که شرکت‌های تعاونی باید حداقل هفت عضو داشته باشند؛ حال، این اعضا می‌توانند حقیقی یا حقوقی باشند. این شرکت‌ها باید از طریق «خودیاری و کمک متقابل آنان براساس قانون بخش تعاون برای انجام یک یا چند فعالیت اقتصادی» تشکیل شوند.

 

ایجاد 680هزار شغل طی سال‌های 90 تا 95 توسط تعاونی‌ها

طی سال‌های 90 تا 95، تعداد 42هزار و 176 تعاونی در سراسر کشور به ثبت رسیده است. البته شتاب ثبت تعاونی‌های جدید در این سال‌های کاهش‌یافته؛ اما می‌توان علت این موضوع را به وضعیت کل اقتصاد کشور نسبت داد؛ زیرا در طی این سال‌ها، آثار تورم بیش از 25درصدی سال‌های 90 تا 92، طی سال‌های 93 تا 95 خود را نمودار کرده بود. علاوه بر این، رشد اقتصادی منفی 9/6 درصدی ایران در سال 92، آثار منفی خود را طی سال‌های 93 و 94 به‌طور کامل نشان داده است. گذشته از این مسائل، 42هزار و 176 تعاونیِ ثبت‌شده طی نیمه اول دهه 90، توانسته‌اند 686هزار شغل ایجاد کنند. روند اشتغالزایی بعد از افت بیش از 230درصدی در سال 93، دوباره شتاب گرفته و طی سال‌های 94 و 95، روندی صعودی داشته است. این روند صعودی را می‌توان به رشد مثبت اقتصاد ایران در سال‌های 94 و 95 نسبت داد. مدیرکل فرهنگی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در شهریورماه جاری تأکید کرده که هم‌اکنون یک‌میلیون و ۶۰۰هزار نفر در ۹۴هزار و ۴۸۲تعاونی فعال در کشور، اشتغال به‌کار دارند. بی‌نظیر جلالی، گردش مالی این شرکت‌ها را 1500میلیارد تومان ذکر می‌کند.

 

تعاونی‌های زنان طی پنج سال، 81هزار شغل ایجاد کردند

تعاونی زنان، شرکتی است که براساس قانون تعاونی تشکیل و ثبت می‌شود و حداقل 70درصد اعضای آن را بانوان تشکیل می‌دهند. براساس آمار ذیل در طی سال‌های 90 تا 95، تعداد 6476 تعاونی زنان به ثبت رسیده که موجب ایجاد 81 هزار و 117شغل شده است. این تعاونی‌ها توانسته‌اند در طی این سال‌ها، تعدادی معادل 81 هزار و 187شغل ایجاد کنند که مختص بانوان کشور بوده؛ اما براساس آمارهای تجمیعی کشور تا پایان سال 95، تعداد 22 هزار تعاونی ویژه زنان تاسیس شده که از میان آنها 6970تعاونی فعال هستند. بیشترین تعداد تعاونی‌های فعال زنانه در استان خوزستان مشغول به فعالیت هستند. تعداد 504 تعاونی مختص زنان در این استان فعال هستند. پس‌ازاین استان، استان فارس با 474، خراسان رضوی با 450 و هرمزگان با 434 تعاونی در رده‌های دوم و سوم، بیشترین تعداد تعاونی‌های فعال ویژه زنان در کشور هستند.

 

برتری تعاونی‌ها بر شرکت‌های خصوصی

مرتضی مرادی، استادیار گروه مدیریت دانشگاه پیام‌نور ملایر و شهریار مرادی، کارشناس ارشد مدیریت دولتی در دانشگاه آزاد ملایر در پژوهشی باعنوان «شناسایی و مقایسه عوامل موثر بر اشتغال پایدار شرکت‌های تعاونی و خصوصی در شهرستان نهاوند» به این نتیجه رسیده‌اند که پرداخت بیشترِ «تسهیلات بانکی»، افزایش «حمایت و نظارت دولت»، آسان‌سازی «قوانین و مقررات بانکی»، تقویت «فرهنگ کار گروهی»، اهتمام بیشتر به «به‌کارگیری فناوری» و «آموزش»، تاثیر مثبتِ بیشتری بر تعاونی‌ها در مقایسه با شرکت‌های خصوصی دارد.

افزایش دستمزد در تعاونی‌‌ها حتما به اشتغال بیشتر منجر می‌شود.

فاطمه باوندپور، کارشناس ارشد اقتصاد از دانشگاه رازی و سیامک حبیبی، کارشناس ارشد سازمان تامین‌اجتماعی کرمانشاه در پژوهشی باعنوان «بررسی و مقایسه سطح اشتغال و دستمزد در شرکت‌های تعاونی و خصوصی شهر کرمانشاه» به این نتیجه رسیده‌اند که در شرکت‌های تعاونی، ضمن ارتباط مثبت و معنادار میان دستمزد و اشتغال، افزایش یک‌درصد در میزان دستمزد، منجر به افزایش 49/0صدم‌درصدی در اشتغال می‌شود. این دو پژوهشگر، حتی به این نتیجه رسیده‌اند که برخلاف اینکه در بخش خصوصی ارتباط بلندمدت میان اشتغال و دستمزد، رد شده؛ اما این مهم در مورد تعاونی‌ها مصداق دارد.

 

تقویت فعالیت تعاونی‌ها با پرداخت تسهیلات

حمید سپهردوست، دانشیار اقتصاد دانشگاه بوعلی‌سینا و صابر زمانی، کارشناس ارشد اقتصاد این دانشگاه در پژوهشی باعنوان «تاثیر انواع تسهیلات اعتباری بر اشتغال تعاونی‌های صنعتی کشور» تاکید دارند که سیاست اعطای تسهیلات اعتباری، اثر معناداری بر اشتغال دارد. البته ضریب کشش اشتغال نسبت به تسهیلات خدمات فنی و اعتباری برابر 1/0 و نسبت به تسهیلات اعتباری بنگاه‌های زودبازده و کارآفرین برابر 05/0 به دست آمد که در مقایسه، بیانگر اثر بیشتر تسهیلات خدمات فنی و اعتباری بر روی اشتغال در تعاونی‌های صنعتی کشور نسبت به اعطای تسهیلات اعتباری بنگاه‌های زودبازده و کارآفرین است.

 

بخش تعاونی را جدی بگیریم

به‌این‌ترتیب به‌نظر می‌رسد، علاوه بر همیتی که دولت در تقویت بنگاه‌های خود و همچنین شرکت‌های فعال در بخش خصوصی دارد، لزوم توجه به شرکت‌های تعاونی نیز اهمیت کمتری ندارد. بیشتر تسهیلات از سوی دولت و شبکه بانکی به‌سوی شرکت‌های بخش خصوصی بنگاه‌های کوچک و متوسط خصوصی روانه می‌شود؛ اما داده‌های ارائه‌شده در این گزارش نشان می‌دهد، بخش تعاونی نیز از توان بسیار بالایی در اشتغالزایی از کانال تخصیص اعتبارات بانکی دارد.


ارسال نظر

captcha