یادداشتی از حسین راغفر

بیم‌ها و امیدهای اشتغال زنان

معمولا وقتی قرار است طرحی اجرا شود، نه تنها مسائل حال حاضر و مبتلا به زمان باید در ارزیابی‌های طرح مد نظر باشد، بلکه باید نگاهی هم به آینده داشت از این بابت که این تصمیمات و برنامه‌ها در بلندمدت چه نتایج و پیامدی به دنبال دارد.

 حسین راغفر
کارشناس اقتصادی 

تامین 24 تصورم این است که در غیر این صورت، طرح‌های این گونه چندان پایدار نخواهد بود که البته دلایل متعدد هم دارد. قرار بود کاهش سن بازنشستگی زنان در مجلس مصوب شود و ظاهرا در برنامه ششم هم گنجانده شده. هدف چنین طرحی، توجه به نیازهای زنان و مسائل مبتلا به آنهاست. خانم‌ها مسوولیت‌های دوگانه دارند و هم در محیط کار مشغولند و هم مسوولیت اداره خانواده و حضور در خانه را بر عهده دارند که این نقش دوم را پدر خانواده نمی‌تواند به تنهایی اجرا کند و این نقش دوگانه باعث می‌شود فرسودگی شغلی و نیروی انسانی خانم‌ها در زندگی بیشتر و سریع‌تر باشد. البته واقعیت این است که بازنشستگی، حکایت از نوعی زمان فرسودگی برای تلاش دارد و از این جهت شاید یکی از دلایل کاهش دوره اشتغال خانم‌ها به ٢٥ سال، توجه به این مشکل اساسی است که خانم‌ها با آن روبه‌رو هستند. در عین حال، مسائلی مثل بارداری و دوران پس از زایمان و نگهداری فرزندان هم از نظر جسمی می‌تواند روی خانم‌ها اثر بگذارد و آنها را از نظر جسمی و در مقایسه با آقایان، زودتر فرسوده کند. در عین حال، در مقایسه با آقایان، خانم‌ها از نوعی نابرابری برخوردارند و مجموعه این عوامل باعث می‌شود این تصور ایجاد شود که می‌توان برای خانم‌ها، امتیازهایی در نظر گرفت که این تفاوت‌ها را در خود نشان دهد.

در واقع یک نوع لحاظ کردن نابرابری‌هاست به این معنا که سعی شود چه به لحاظ ساختار فرهنگی جامعه و ساختار خانواده و ساختار جسمانی خانم‌ها، این نابرابری‌ها تا حدودی در قانون تصحیح یا اصلاح شود. اما این تصمیمات پیامدهای بسیار گسترده‌ای هم دارد و باید این پیامدها را هم در نظر گرفت. شاید در بازار کار، بخش عمومی و دولتی بتواند به این پیامدها پاسخگو باشد و این نکات را لحاظ کند و حتی بتواند هزینه‌های آن را از منابع عمومی تامین کند، اما واقعیت این است که وقتی ما روند فعالیت‌ها را در جهت گسترش بخش خصوصی می‌بینیم، این پرسش پیش می‌آید که بخش خصوصی در شرایط مساوی برای استخدام یک خانم یا آقا، ترجیح می‌دهد که آقا را استخدام کند. پس چنین امتیازاتی می‌تواند تاثیرات بسیار منفی بر فرصت‌های شغلی خانم‌ها ایجاد کرده و آنها را به دلیل تبعیض‌های مثبتی که قانون برای‌شان در نظر می‌گیرد از فرصت‌های اشتغال بیشتر محروم کند.

اما قبل از این تحلیل باید اشاره کنم که به نظر می‌رسد تصویب این قانون باعث می‌شود حدود یک میلیون از اشتغال زنان از بین برود چون حدود یک میلیون از نیروی کار زنان متقاضی بازنشستگی خواهند بود که در صورت چنین اقدامی، هزینه‌های بسیار گزافی متوجه صندوق‌های بازنشستگی خواهد شد که معلوم نیست این هزینه را چه کسی و از چه محلی در شرایطی که دولت با مضیقه مالی گسترده‌ای روبه‌رو است، قرار است تامین کند. رویه گذشته هم در موارد مشابه نشان می‌دهد که با تصمیمات اینچنین، تنها هزینه صندوق‌های بازنشستگی به‌شدت افزایش پیدا کرده ولی چون منابع کافی موجود نبوده، عملا دیون دولت به صندوق‌های بازنشستگی افزایش یافته و همین امر باعث شده بالغ بر ١٢٠ هزار میلیارد تومان بدهی دولت فقط به یکی از صندوق‌های بازنشستگی باشد. پس این قانون حیات صندوق‌ها را هم به‌شدت تهدید می‌کند. ارزیابی من این است که این دسته اقدامات، کمک زیادی به اشتغال زنان در بلندمدت نخواهد کرد و حتی می‌تواند برای‌شان آسیب‌زا باشد چرا که بخش قابل توجهی از این یک میلیون اشتغال که از بازار کار زنان خارج می‌شود، توسط مردان پر خواهد شد و بنابراین به سمت مردانه‌تر شدن بازار کار در کشور پیش می‌رویم.

این قانون، حتی مساله اشتغال را حل نمی‌کند چرا که مساله اشتغال با جایگزینی یک میلیون نیروی کار خانم‌ها حل نمی‌شود و مشکل اساسی اشتغال در کشور به ساختارهای اقتصادی برمی‌گردد و مادامی که این ساختارها اصلاح نشوند، امکان خلق شغل جدید در مقیاس‌های مورد نظر وجود ندارد. در عین حال، دولت در شرایط کنونی بسیار متورم و فربه است و برای چابک‌سازی دولت، باید تعداد بسیار زیادی از این ظرفیت کاهش پیدا کند. البته اگر این کاهش ظرفیت، فقط در بخش دولتی اتفاق بیفتد، بخش خصوصی هم در شرایط کنونی ظرفیت ایجاد اشتغال ندارد مگر اینکه ساختارهای اقتصاد به سمت ساختار تولید صنعتی تغییر جهت بدهد که در شرایط کنونی، به هیچ‌وجه چنین چشم‌اندازی برای تولید صنعتی در کشور وجود ندارد زیرا نظام پاداش‌دهی کنونی به سمت فعالیت‌های تجاری و عمدتا واسطه‌گری است تا تولید صنعتی و مادامی که این اتفاق نیفتد، ظرفیت‌های خلق شغل جدید در مقیاس‌های مورد نظر اصلا تحقق پیدا نمی‌کند.

منبع: روزنامه اعتماد 


ارسال نظر

captcha