بیکاری درس‌خوانده‌ها

آمارها نشان می‌دهند فارغ‌التحصیلان دانشگاهی فقط 30 درصد بازار کار را در اختیار دارند.

تامین 24 / گفتن این حرف‌ها تلخ است، اما وقتی آمارها را مرور کنید و بدانید 5/41درصد از بیکاران کشور، فارغ‌التحصیل دانشگاه‌اند یا اگر بدانید از سال 1380 به این‌طرف، مدام این عدد بیشتر و بیشتر شده، ممکن است مثل ما در خود فرو‌‌روید. با خود می‌گویید برای فارغ‌التحصیل شدن یک دانشجو، میلیون‌ها تومان خرج می‌شود و در پایان، بخشی عظیمی از آنان، نه مهارتی دارند و نه تخصصی؛ پس بیکار می‌مانند. بماند که خودِ آن دانشجوی مشتاق پیداکردن کار، هرچقدر بیشتر می‌گردد، کمتر می‌یابد. مهجوری فارغ‌التحصیلان، قصه تلخی است که آمارهای مرکز پژوهش‌‌های مجلس شورای اسلامی آن را تایید می‌کند. داستان وقتی تلخ‌تر می‌شود که بدانیم فقط 30درصد بازار کار در کشور ما، در اختیار فارغ‌التحصیلان دوره‌‌های کارشناسی تا دکتراست.  در گزارش پیش رو آمارهایی خواهید خواند که مهم‌ترین نتیجه‌ای که می‌توان از آن‌ها گرفت، ضرورت برنامه‌ریزی برای اشتغال فارغ‌التحصیلان دانشگاهی و البته تعریف سازوکارهایی برای مهارت‌اندوزی بیشتر آن‌هاست. 

70 درصد بازار کار در اختیار کارگران ساده و غیردانشگاهی 

طی سال‌‌های اخیر، رشد بخش صنعت، منبع اصلی ایجاد اشتغال در این بخش نبوده، درحالی‌که از رشد منفی 5/10 درصدی ارزش‌افزوده بخش صنعت در سال 1391 به رشد 6/4درصدی در سال 1395 رسیده‌ایم، ترکیب اشتغال بخش صنعت، بیشتر معطوف به کارگران ساده و کارگران ماهر غیردانشگاهی است. سهم این گروه‌ها در اشتغال بخش صنعت، بیش از 70 درصد بوده که در سال‌‌های اخیر، سهم جوانان تحصیلکرده دانشگاهی در اشتغال بخش صنعت، تقریبا نزولی بوده است. برآوردها نشان می‌دهد که در پنج سال آینده، به‌طور متوسط، سالانه 5/2درصد به افراد متقاضی کار در جامعه ایران اضافه خواهد شد. اشتغالزایی، به‌ویژه برای افراد دارای تحصیلات دانشگاهی در سال‌‌های آینده، یکی از چالش‌‌های اساسی برای سیاست‌گذاران کشور خواهد بود. بررسی روند نرخ بیکاری نشان می‌دهد که بعد از سال 1392، نرخ بیکاری کل و نرخ بیکاری جوانان 15 تا 29 ساله که عمدتاً شامل جوانان فارغ‌التحصیل دانشگاهی‌اند، افزوده‌شده است. ضمن اینکه نرخ بیکاری تقریباً هیچ‌گاه به کمتر از 12درصد نرسیده است. 

سهم فارغ‌التحصیلان دانشگاهی از بیکاری بیشتر شده است

علاوه‌بر بالا بودن نرخ بیکاری برای جوانان و عدم کاهش آن به نرخ‌‌های تک‌رقمی، واقعیت دیگر درباره بازار کار در ایران این است که ترکیب بیکاری نیز طی سال‌‌های گذشته دست‌خوش تغییر شده، به‌گونه‌ای که سهم افراد دارای تحصیلات دانشگاهی از کل بیکاران رو به افزایش بوده و این سهم از حدود 12درصد در سال 1392 به بیش از 41 درصد در سال 1394 افزایش‌یافته است. 

17 درصد؛ سهم شاغلان کشور در بخش صنعت

براساس آمارهای رسمی، 8/16درصد از شاغلان کشور در بخش صنعت  ساخت، مشغول به فعالیت هستند. بااین‌حال، بررسی‌ها نشان می‌دهند که علی‌رغم اینکه رشد صنعتی درگذشته رخ‌داده، این رشد به میزان قابل‌توجهی امکان جذب بیکاران و کاهش نرخ بیکاری را فراهم نکرده است. بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران، متوسط تعداد کارکنان در هر بنگاه صنعتی افزایش‌یافته که این افزایش به بیش از 31درصد می‌رسد، این درحالی است که در همین مدت کمتر از 19درصد به تعداد شاغلان کارگاه‌‌های صنعتی افزوده‌شده است. 

3/41 درصد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی بیکارند

شواهد نشان می‌‌‌دهد که در یک دهه گذشته علی‌رغم تحقق رشد اقتصادی در بخش صنعت، اشتغالزایی کافی در این بخش صورت نگرفته است. مهارت و تحصیلات شاغلان صنعتی در معیارهای توسعه‌یافتگی اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان می‌دهد بخش صنعت تا چه اندازه قابلیت جذب این افراد را دارد. آمارهای بازار کار طی سال‌‌های اخیر نشان می‌دهد به دلیل گسترش آموزش عالی، تعداد افراد جویای کار با تحصیلات دانشگاهی رو به افزایش است. براساس آمارهای رسمی، در سال 1380 از کل تعداد افراد شاغل در بازار کار، 7/10درصد دارای تحصیلات دانشگاهی بوده‌اند. در همین سال 3/10درصد بیکاران را افرادی با تحصیلات دانشگاهی تشکیل می‌دادند، این در حالی است که در سال 1392 سهم افراد دارای تحصیلات دانشگاهی از کل شاغلین کشور به 6/20درصد افزایش‌یافته، اما سهم همین افراد از تعداد بیکاران به 3/41درصد رسیده که نشان می‌دهد بخش بزرگی از بیکاران کشور، فارغ‌التحصیلان دانشگاهی هستند. 

اشتغال صنعت؛ نصیب کارگران ساده اما ماهر

بخش اصلی شاغلان تولیدی (یعنی شاغلان فعال در خط تولید) واحدهای صنعتی را کارگران ساده و کارگران ماهر تشکیل می‌دهند، هرچند در طول زمان سهم تکنسین‌ها و مهندسین از شاغلین تولیدی افزایش‌یافته؛ اما باتوجه به روند فزاینده تعداد فارغ‌التحصیلان دانشگاهی که طی یک دهه گذشته وارد بازار کار کشور شد‌ه‌اند، به نظر می‌رسد که افزایش تقاضای نیروی انسانی با تحصیلات دانشگاهی بسیار کندتر از آن است که بتواند تحول مهمی در بازار کار ایجاد کند. این موضوع نشان می‌‌‌دهد که نیاز بخش صنعت بیشتر معطوف به کارگران ساده و ماهر است. این آمارها همچنین نشان می‌‌‌دهد که در طول زمان سهم شاغلان غیرتولیدی افزایش ملایمی داشته است. شاغلان غیرتولیدی در طبقه‌بندی مرکز آمار ایران شامل همه شاغلانی می‌‌‌شود که در خط تولید فعال نیستند، بلکه در سایر قسمت‌‌های واحد صنعتی مانند بازاریابی و اداری فعالیت می‌‌‌کنند. باتوجه به تمرکزیافتن بخش صنعت بر واحدهای بزرگ طی یک دهه گذشته و اهمیت یافتن بخش‌هایی مانند بخش مالی، بازاریابی، مدیریت و اداری در واحدهای بزرگ طبیعی است که سهم این دسته از شاغلان در یک دهه گذشته افزایش‌یافته است. 

تغییر در ترکیب نیروی انسانی شاغل برحسب رده سنی در سال‌‌های اخیر نیز از دیگر مهم‌ترین تحولات در بخش صنعت است. اگرچه افراد فارغ‌التحصیل دانشگاهی از مقطع کاردانی تا فوق‌لیسانس عمدتا در رده سنی 23 تا 30 سال قرار می‌گیرند؛ اما از سال 1392 به بعد، تعداد شاغلین رده سنی 25 تا 29 سال با روند ملایم نزولی مواجه بوده و این به معنای کاهش تعداد ورودی نیروی کار تحصیلکرده تازه فارغ‌التحصیل شده به بخش صنعت است، در‌صورتی‌که در همین دوره، شاغلین رده سنی 30 تا 39 سال افزایش داشته و این به معنای بالا رفتن سن شاغلین بخش صنعت به‌خصوص در سال‌‌های اخیر است. عدم تناسب در روند تعداد ورودی به بخش صنعت و افزایش سن شاغلین این بخش می‌تواند یکی از چالش‌‌های آینده این بخش باشد. ‌بررسی ترکیب شاغلان برحسب بخش خصوصی و دولتی نشان می‌‌‌دهد که بخش خصوصی حدود 94درصد از کل کارگاه‌‌های صنعتی و 93درصد از کل شاغلان در بخش صنعت را به خود اختصاص داده است. این موضوع اهمیت بخش خصوصی در ایجاد اشتغال در بخش صنعت را نشان می‌‌‌دهد. شواهد نشان می‌‌‌دهد که بخش خصوصی بیشتر مایل به استخدام نیروی کار با تحصیلات دیپلم و کمتر از دیپلم داشته، به‌طوری‌که حدود 71درصد از کل شاغلان کارگاه‌‌های صنعتی خصوصی دارای 10نفر کارکن و بیشتر در سال 1393 دارای تحصیلات دیپلم و کمتر از دیپلم و در بخش عمومی نیز این سهم 68درصد بوده است. اگر شاغلان دارای تحصیلات فوق‌دیپلم نیز به این رقم اضافه شود، مشاهده می‌‌‌شود که بخش‌‌های خصوصی و دولتی به ترتیب 81درصد و 80درصد از شاغلان خود را از بین کسانی انتخاب کرده‌اند که تحصیلات آنها فوق‌دیپلم و کمتر بوده است.

 

منبع: هفته نامه آتیه نو


ارسال نظر

captcha